บทความวิชาการ เดือนมกราคม 2569

มะเร็งนรีเวชทางพันธุกรรม: สัญญาณเตือนที่ไม่ควรมองข้ามในการดูแลผู้ป่วย

พญ.โสภิตา ประเสริฐภักดี
หน่วยมะเร็งนรีเวช ภาควิชาสูติศาตร์และนรีเวชวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

มะเร็งนรีเวชทางพันธุกรรมสําคัญอย่างไร

          มะเร็งนรีเวชเป็นปัญหาสุขภาพที่สําคัญของผู้หญิงทั่วโลก แม้ว่ามะเร็งส่วนใหญ่จะเกิดขึ้นโดยบังเอิญและ ไม่ได้ถ่ายทอดทางพันธุกรรม แต่ก็มีผู้ป่วยจํานวนหนึ่งที่เกิดจาก ความเสี่ยงทางพันธุกรรมที่ถ่ายทอดในครอบครัว มะเร็งนรีเวชจากพันธุกรรมพบได้ประมาณ 5–10%(1) ของมะเร็งรังไข่ และ 3–5%(2) ของมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก แม้จะดูเป็นสัดส่วนไม่มาก แต่ผลกระทบของมะเร็งกลุ่มนี้มีความสําคัญมากกว่าตัวเลขดังกล่าว หากไม่สามารถระบุ ความเสี่ยงทางพันธุกรรมได้ อาจทําให้พลาดโอกาสในการตรวจพบโรคตั้งแต่ระยะเริ่มต้น การลดความเสี่ยงของ การเกิดมะเร็ง และการป้องกันโรคในสมาชิกคนอื่น ๆ ของครอบครัว

         การค้นหาความเสี่ยงมะเร็งจากพันธุกรรมไม่ใช่หน้าที่ของแพทย์เฉพาะทางด้านพันธุศาสตร์เพียงอย่างเดียว   แพทย์ในหลายสาขา โดยเฉพาะแพทย์เวชปฏิบัติทั่วไป อายุรแพทย์ และสูตินรีแพทย์ทั่วไป มีบทบาทสําคัญในการ สังเกตสัญญาณหรือรูปแบบทางคลินิกที่อาจบ่งชี้ถึงความเสี่ยงดังกล่าว บทความนี้จึงมุ่งนําเสนอข้อมูลที่เข้าใจง่าย และใช้ได้จริง เพื่อช่วยให้แพทย์สามารถรู้จักมะเร็งนรีเวชทางพันธุกรรม สังเกตสัญญาณเตือนที่สําคัญ และทราบ แนวทางเบื้องต้นในการดูแลหรือส่งต่อผู้ป่วยในเวชปฏิบัติประจําวัน

กลุ่มอาการทางพันธุกรรมใดบ้างที่เพิ่มความเสี่ยงต่อมะเร็งนรีเวช

กลุ่มอาการมะเร็งเต้านมและมะเร็งรังไข่ทางพันธุกรรม(Hereditary Breast and Ovarian Cancer Syndrome: HBOC)
          กลุ่มอาการมะเร็งเต้านมและมะเร็งรังไข่ทางพันธุกรรม หรือ HBOC เป็นกลุ่มอาการมะเร็งจากพันธุกรรมที่ เป็นที่รู้จักมากที่สุดและเกี่ยวข้องกับอวัยวะสืบพันธุ์ของผู้หญิง ความตระหนักรู้เกี่ยวกับมะเร็งจากพันธุกรรมเพิ่มขึ้น อย่างมากหลังจากเหตุการณ์ที่รู้จักกันในชื่อ “Angelina Jolie effect” (3)ซึ่งช่วยให้สังคมเห็นความสําคัญของการ รู้เท่าทันความเสี่ยงทางพันธุกรรม HBOC มีความเกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดกับมะเร็งรังไข่ มะเร็งท่อนําไข่ และมะเร็ง เยื่อบุช่องท้องปฐมภูมิ รวมถึงมะเร็งเต้านม มะเร็งรังไข่ที่เกิดในกลุ่มนี้มักเป็นชนิดรุนแรง (high-grade) และมักพบ ในผู้ป่วยที่อายุน้อยกว่ามะเร็งที่เกิดขึ้นโดยทั่วไป(4)
         ในทางปฏิบัติทางการแพทย์ การพบมะเร็งรังไข่ ไม่ว่าจะเกิดขึ้นในช่วงอายุใด ควรทําให้แพทย์พิจารณาถึง ความเป็นไปได้ของ HBOC โดยเฉพาะหากผู้ป่วยหรือครอบครัวมีประวัติมะเร็งเต้านม มะเร็งที่เกิดในอายุน้อย หรือมีญาติหลายคนป่วยเป็นมะเร็ง เนื่องจากมะเร็งรังไข่เป็นโรคที่พบไม่บ่อย แม้เพียง มีผู้ป่วยหนึ่งรายในครอบครัว ก็ เพียงพอที่จะพิจารณาประเมินความเสี่ยงมะเร็งจากพันธุกรรมได้

กลุ่มอาการลินช์ (Lynch Syndrome)
         กลุ่มอาการลินช์เป็นโรคมะเร็งทางพันธุกรรมที่ถ่ายทอดแบบ ยีนเด่น เกิดจากความผิดปกติของยีนที่ทํา หน้าที่ซ่อมแซมความผิดพลาดของสารพันธุกรรม (DNA) ได้แก่ MLH1, MSH2, MSH6, PMS2 หรือการขาดหาย
ของยีน EPCAM พบได้ประมาณ 1 ใน 300 คน และทําให้ผู้ที่มียีนผิดปกตินี้มีความเสี่ยงเป็นมะเร็งตลอดชีวิตตั้งแต่ ประมาณ 10% ถึงมากกว่า 90% ขึ้นกับชนิดของยีนและชนิดของมะเร็ง ผู้ที่มีภาวะนี้มีความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็ง หลายชนิด โดยที่พบบ่อยที่สุดคือ มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก และ มะเร็งลําไส้ใหญ่ นอกจากนี้ยังอาจพบมะเร็งรังไข่ กระเพาะอาหาร ลําไส้เล็ก ทางเดินปัสสาวะ และอวัยวะอื่น ๆ ได้(5)
         ในผู้หญิงที่มี Lynch syndrome มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูกมักเป็นมะเร็งชนิดแรกที่เกิดขึ้น และมักพบก่อน การวินิจฉัยมะเร็งลําไส้ใหญ่(6) มะเร็งชนิดนี้มักเกิดใน อายุน้อยกว่าปกติ และอาจเกิดขึ้นได้แม้ไม่มีปัจจัยเสี่ยงที่พบ ได้บ่อย เช่น ภาวะอ้วน หรือการได้รับฮอร์โมนเอสโตรเจนเป็นเวลานาน
          มะเร็งรังไข่ก็สามารถเกิดขึ้นได้ในผู้ที่มี Lynch syndrome เช่นกัน โดยมักพบในอายุน้อยกว่ามะเร็งรังไข่ ทั่วไป และมักมีลักษณะทางพยาธิวิทยาที่แตกต่างจากชนิดที่พบบ่อย การรู้เท่าทันลักษณะและรูปแบบเหล่านี้มี ความสําคัญอย่างยิ่ง เพราะช่วยให้สามารถตรวจพบโรคได้เร็วขึ้น วางแผนการเฝ้าระวัง และป้องกันการเกิดมะเร็ง ชนิดต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องได้อย่างเหมาะสม ทั้งในตัวผู้ป่วยเองและในสมาชิกคนอื่นของครอบครัว (7)

ประวัติสุขภาพของตนเองและครอบครัว: สัญญาณที่ไม่ควรมองข้าม (8, 9)

เมื่อสงสัยว่ามีความเสี่ยงมะเร็งจากพันธุกรรม แพทย์ดูแลอย่างไร

เอกสารอ้างอิง

1. Lu Hereditary gynecologic cancer: risk, prevention and management: CRC Press; 2008.
2. Daniels Genetic testing by cancer site: uterus. Cancer J. 2012;18(4):338-42.
3. Evans DG, Barwell J, Eccles DM, Collins A, Izatt L, Jacobs C, et The Angelina Jolie effect: how high celebrity profile can have a major impact on provision of cancer related services. Breast Cancer Res. 2014;16(5):442.
4. Schrader KA, Hurlburt J, Kalloger SE, Hansford S, Young S, Huntsman DG, et Germline BRCA1 and BRCA2 mutations in ovarian cancer: utility of a histology-based referral strategy. Obstet Gynecol. 2012;120(2 Pt 1):235-40.
5. Underkofler KA, Ring Updates in gynecologic care for individuals with lynch syndrome. Front Oncol. 2023;13:1127683.
6. Lu KH, Dinh M, Kohlmann W, Watson P, Green J, Syngal S, et Gynecologic cancer as a “sentinel cancer” for women with hereditary nonpolyposis colorectal cancer syndrome. Obstet Gynecol. 2005;105(3):569-74.
7. Ketabi Z, Bartuma K, Bernstein I, Malander S, Grönberg H, Björck E, et Ovarian cancer linked to Lynch syndrome typically presents as early-onset, non-serous epithelial tumors. Gynecol Oncol. 2011;121(3):462-5.
8. Lancaster JM, Powell CB, Chen LM, Richardson Society of Gynecologic Oncology statement on risk assessment for inherited gynecologic cancer predispositions. Gynecol Oncol. 2015;136(1):3-7.
9. Hereditary Cancer Syndromes and Risk Assessment: ACOG COMMITTEE OPINION, NumberObstetrics & Gynecology. 2019;134(6):e143-e9.