บทความวิชาการ เดือนมีนาคม 2569

จากครรภ์ไข่ปลาอุกสู่มะเร็งเนื้อรก

พญ.ชนกรัก ศรีวัฒนพงศ์, ผศ.นพ.ยุทธเดช ทวีกุล
ภาควิชาสูติศาสตร์นรีเวชวิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

          ครรภ์ไข่ปลาอุก (molar pregnancy) เป็นภาวะการตั้งครรภ์ที่เกิดจากการปฏิสนธิที่ผิดปกติ มีอุบัติการณ์การเกิดโรคประมาณ 2 ต่อ 1,000 การตั้งครรภ์¹ แม้ว่าอุบัติการณ์จะไม่สูงมากนัก แต่ภาวะดังกล่าวมีความสำคัญทางคลินิกเนื่องจากไม่สามารถพัฒนาเป็นการตั้งครรภ์ปกติได้ และที่สำคัญคือ มีความเสี่ยงต่อการพัฒนาไปเป็นมะเร็งเนื้อรก (gestational trophoblastic neoplasia) ได้² ด้วยแนวทางการรักษาและการติดตามในปัจจุบัน ทั้งครรภ์ไข่ปลาอุกและมะเร็งเนื้อรก มีอัตราการรักษาหายขาดสูงมาก^2,3

          อย่างไรก็ตาม การขาดความเข้าใจเกี่ยวกับความจำเป็นของการติดตามหลังการรักษายังคงเป็นปัญหาสำคัญในการดูแลผู้ป่วย บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทบทวนความรู้เกี่ยวกับพยาธิกำเนิด การจำแนกประเภท อาการทางคลินิก การวินิจฉัย แนวทางการรักษา และการติดตามผู้ป่วยครรภ์ไข่ปลาอุกและมะเร็งเนื้อรก

พยาธิกำเนิดและการจำแนกชนิด
          ครรภ์ไข่ปลาอุกเกิดจากความผิดปกติของกระบวนการปฏิสนธิในระดับโครโมโซม สามารถจำแนกออกเป็น 2 ชนิดหลัก ได้แก่ ครรภ์ไข่ปลาอุกชนิด complete mole  ซึ่งไม่พบตัวอ่อน พบเฉพาะความผิดปกติของเนื้อรก และเป็นชนิดที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งเนื้อรกสูงกว่า และครรภ์ไข่ปลาอุกชนิด partial mole  ซึ่งอาจพบเนื้อเยื่อทารกที่ผิดปกติร่วมกับความผิดปกติของเนื้อรก มีความเสี่ยงต่ำกว่าในการพัฒนาเป็นมะเร็งเนื้อรก[1,6]

          ปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญต่อการเกิดครรภ์ไข่ปลาอุก ได้แก่ อายุของมารดา โดยมารดาที่มีอายุมากกว่า 40 ปี หรืออายุน้อยกว่า 20 ปี มีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นประมาณ 8-10 เท่าเมื่อเทียบกับกลุ่มอายุปกติ^1,2 นอกจากนี้ ประวัติครรภ์ไข่ปลาอุกในอดีตยังเป็นปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญอีกด้วย⁶

อาการทางคลินิกและการวินิจฉัย
          มารดาที่มีครรภ์ไข่ปลาอุกมักมาพบแพทย์ด้วยอาการเลือดออกทางช่องคลอดผิดปกติในไตรมาสแรกของการตั้งครรภ์ อาจพบชิ้นเนื้อคล้ายเม็ดสาคูหลุดออกมาทางช่องคลอดร่วมด้วย นอกจากนี้ ผู้ป่วยอาจมีอาการคลื่นไส้อาเจียนรุนแรงกว่าการแพ้ท้องปกติ เนื่องจากระดับของฮอร์โมนการตั้งครรภ์ที่สูงผิดปกติ^1,2

          การวินิจฉัยครรภ์ไข่ปลาอุกอาศัยการตรวจด้วยอัลตราซาวนด์ทางช่องคลอด ร่วมกับการตรวจระดับฮอร์โมน serum human chorionic gonadotropin (hCG) ซึ่งมักมีระดับสูงกว่าการตั้งครรภ์ปกติอย่างมีนัยสำคัญ^1,3 การตรวจทางพยาธิวิทยาของชิ้นเนื้อเป็นวิธีในการยืนยันการวินิจฉัย⁶

การรักษาเบื้องต้นและการติดตาม
          เมื่อได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นครรภ์ไข่ปลาอุก มีแนวทางการรักษาหลัก 2 วิธี ประกอบด้วย

1. การดูดสุญญากาศ (suction curettage) เป็นวิธีการที่ใช้โดยแพร่หลายและเหมาะสำหรับผู้ป่วยที่ยังมีความประสงค์จะรักษาภาวะเจริญพันธุ์ไว้ วิธีนี้ใช้เครื่องดูดสุญญากาศเพื่อนำเนื้อเยื่อที่ผิดปกติออกจากโพรงมดลูก^1,3

2. การตัดมดลูก (hysterectomy) เหมาะสำหรับผู้ป่วยที่ไม่มีความประสงค์จะมีบุตรเพิ่มเติมแล้ว³

          หลังการรักษาไม่ว่าด้วยวิธีใดก็ตาม ผู้ป่วยต้องได้รับการติดตามระดับ hCG ในซีรั่มอย่างสม่ำเสมอ ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของการดูแลรักษา โดยผู้ป่วยควรมารับการตรวจติดตามระดับ hCG ทุก 1-2 สัปดาห์จนกว่าระดับจะกลับสู่ปกติ (undetectable hCG)^3,5  ซึ่งขั้นตอนนี้อาจทำให้ผู้ป่วยต้องมาตรวจติดตามหลังการรักษาอีก 4-5ครั้งในผู้ป่วยที่ขาดความเข้าใจเกี่ยวกับความสำคัญของการติดตาม มักจะขาดการตรวจติดตามในระยะเวลาที่กำหนด ซึ่งอาจส่งผลให้พลาดการวินิจฉัยมะเร็งเนื้อรกในระยะเริ่มต้น

ความสัมพันธ์ระหว่างครรภ์ไข่ปลาอุกกับการเกิดมะเร็งเนื้อรก
          มะเร็งเนื้อรกสามารถเกิดขึ้นได้ภายหลังครรภ์ไข่ปลาอุก โดยควรสงสัยเมื่อระดับ hCG ไม่ลดลงตามเกณฑ์ที่คาดหวังหลังการรักษา หรือพบว่าระดับ hCG เพิ่มสูงขึ้นอีกครั้งหลังจากที่เคยลดลงแล้ว^2,3 อย่างไรก็ดี มะเร็งเนื้อรกอาจเกิดตามหลังการตั้งครรภ์ชนิดอื่นนอกจากครรภ์ไข่ปลาอุกก็ได้ แต่โอกาสเกิดน้อย

          เมื่อได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นมะเร็งเนื้อรก ทางการแพทย์สามารถรักษาให้ผู้ป่วยหายขาดจากโรคได้ในสัดส่วนสูงมาก ไม่ว่าจะเป็นระยะใดของโรค เนื่องจากมะเร็งชนิดนี้มีการตอบสนองต่อยาเคมีบำบัดได้ดีเยี่ยม

แนวทางการรักษามะเร็งเนื้อรก
           การรักษาหลักของมะเร็งเนื้อรกคือการให้ยาเคมีบำบัด โดยแพทย์ผู้รักษาจะประเมินระดับความเสี่ยงของโรค ว่าผู้ป่วยอยู่ในกลุ่มความเสี่ยงต่ำหรือความเสี่ยงสูง จากนั้นจึงพิจารณาเลือกชนิดและระบบการให้ยาเคมีบำบัดที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย เพื่อลดผลข้างเคียงให้น้อยที่สุดและยังคงอัตราการรักษาหายที่สูง^4,5

          ในระหว่างการรักษา ผู้ป่วยจำเป็นต้องมีการคุมกำเนิดอย่างเข้มงวดด้วยวิธีที่มีประสิทธิภาพสูง เช่น ยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวม (combined oral contraceptive pills) หรือการใช้ถุงยางอนามัยอย่างสม่ำเสมอ เพื่อป้องกันการตั้งครรภ์ระหว่างการรักษา เนื่องจากการตั้งครรภ์จะทำให้ระดับ hCG เพิ่มขึ้นตามธรรมชาติและรบกวนการติดตามการตอบสนองต่อการรักษา^5,6

ครรภ์ไข่ปลาอุกและมะเร็งเนื้อรกกับตั้งครรภ์
          ผู้ป่วยที่เคยได้รับการรักษาครรภ์ไข่ปลาอุก หรือ มะเร็งเนื้อรกจนหายดีแล้ว ส่วนใหญ่สามารถกลับมาตั้งครรภ์ได้ตามปกติ และผลลัพธ์ของการตั้งครรภ์ไม่แตกต่างจากสตรีทั่วไป^1,2 อย่างไรก็ตาม ในกรณีที่ผู้ป่วยมีประวัติครรภ์ไข่ปลาอุกซ้ำมากกว่า 2 ครั้ง ควรได้รับคำปรึกษาจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อวางแผนการดูแลที่เหมาะสมสำหรับการตั้งครรภ์ครั้งถัดไป

สรุป
          ครรภ์ไข่ปลาอุกเป็นภาวะการตั้งครรภ์ที่ผิดปกติซึ่งเกิดจากความผิดปกติของการปฏิสนธิ แม้จะมีความเสี่ยงต่อการพัฒนาเป็นมะเร็งเนื้อรก แต่ด้วยการรักษาและการติดตามอย่างเหมาะสมตามมาตรฐานในปัจจุบัน โรคในกลุ่มนี้สามารถรักษาให้หายขาดได้ในอัตราสูงมาก ความสำเร็จของการรักษาขึ้นอยู่กับความเข้าใจและความร่วมมือของผู้ป่วยในการมาตรวจติดตามระดับ hCG อย่างสม่ำเสมอตามที่แพทย์นัดหมาย ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถคาดหวังการตั้งครรภ์ที่ปกติและประสบความสำเร็จได้ในอนาคต การให้ความรู้และคำแนะนำที่ถูกต้องแก่ผู้ป่วยและครอบครัวจึงเป็นส่วนสำคัญในการดูแลรักษาโรคนี้

เอกสารอ้างอิง

1. Berkowitz RS, Goldstein DP. Clinical practice. Molar pregnancy. N Engl J Med. 2009;360:1639–1645.

2. Seckl MJ, Sebire NJ, Berkowitz RS. Gestational trophoblastic disease. Lancet. 2010;376:717–729.

3. Lurain JR. Gestational trophoblastic disease I. Am J Obstet Gynecol. 2010;203:531–539.

4. FIGO Oncology Committee. FIGO staging for gestational trophoblastic neoplasia. Int J Gynaecol Obstet. 2002;77:285–287.

5. National Comprehensive Cancer Network. Gestational Trophoblastic Neoplasia (NCCN Guidelines®) Version 2.2026. National Comprehensive Cancer Network, Inc.; 2025.

6. เรืองศักดิ์ เลิศขจรสุข อาบอรุณเลิศขจรสุข.ครรภ์ไข่ปลาอุกและมะเร็งเนื้อรก(Gestational Trophoblastic Disease).พิมพ์ครั้งที่1.กรุงเทพ:คอนเซ็พท์เมดิคัส;